محمد الريشهري
44
گزيده شهادت نامه امام حسين ( ع ) ( فارسى )
او اين تفصيل را در بخش مربوط به امام حسين عليه السلام حفظ كرده و از اين رو ، « هر قصّه را كه در كتب معاريف مورّخان و محدّثان ديده » « 1 » آورده است . او هر چند ، گاه به گاه به نقد پارهاى منقولات مىپردازد ، امّا خود نيز اشتباهات تاريخى دارد و مطالب ضعيف به كتابش راه يافته است . از اين رو ، با وجود استفاده اهل منبر و مرثيه از آن ، متفرّدات آن را نمىتوان معتبر دانست . شهيد قاضى طباطبايى ، اشتباهات ناسخ التواريخ را فراوان دانسته و محتويات بدون مدرك آن را قابل اعتماد ندانسته است . « 2 » شهيد مطهّرى نيز ، هر چند مؤلّف را متديّن خوانده ، امّا تاريخش را چندان معتبر ندانسته است . « 3 » 8 . عنوان الكلام ملّا محمّدباقر فشاركى ( م 1314 ق ) ، از فقيهان قرن سيزدهم و چهاردهم اصفهان است . رشته اصلى او فقه بوده ؛ امّا منبر وعظ و خطابه نيز داشته است . او بدون آن كه قصد بيان تاريخ عاشورا را داشته باشد ، در پايان سخنرانىهايش چند جملهاى ذكر مصيبت مىكرد . وى سپس بخشى از اين سخنرانىها را كه در شرح دعاهاى هر روز ماه مبارك رمضان بود ، به فارسى به نگارش در آورد و سپس دو عشريه را - كه نوشتههاى ويژه مصائب امام حسين عليه السلام و در قالب مجالس دهگانه بود - به آن افزود . فشاركى در مقام تاريخنويسى نبوده و قصدش ذكر مصيبت و گرياندن مردم بوده است . از اين رو ، در بسيارى از موارد ، سندى براى گفتههاى خود ارائه نداده و حتّى گاه با وجود تصريح به نبودن برخى مطالب در كتب معتبر و مشهور ، « 4 » تنها به گمان و احتمال ، آن را نقل كرده است .
--> ( 1 ) ناسخ التواريخ : ج 1 ص 378 . ( 2 ) تحقيق در باره اوّل اربعين حضرت سيّد الشهدا عليه السلام : ص 54 و ص 177 - 178 ( پانوشت ) . ( 3 ) فلسفه تاريخ : ص 14 . ( 4 ) ر . ك : عنوان الكلام : ص 294 .